Accessibility links

NATO-nun vəzifəsini tərk edən rəhbəri Stoltenberq Ağ Evdə qəbul ediləcək


ABŞ prezidenti Co Bayden Stoltenberqin varisinin müəyyən edilməsi üçün mübarizənin gücləndiyi bir vaxt NATO-nun baş katibi Yens Stoltenberqlə Ağ Evdə görüşə hazırlaşır.

Ağ Ev görüşün rəsmi gündəliyinin alyansın iyulda Litvanın paytaxtı Vilnüsdə keçiriləcək sammitini müzakirə etmək olduğunu desə də, 74 illik tarixində NATO-ya Rusiyanın Ukraynada davam edən müharibəsi ilə üzləşdiyi bu çətin dövründə növbəti kimin rəhbərlik edəcəyi məsələsi şübhəsiz ki, ön planda olacaq.

Norveçin keçmiş baş naziri Stoltenberq ən uzun müddətli NATO baş katibidir və 2014-cü ildə vəzifəyə gəldikdən sonra səlahiyyət müddəti üç dəfə uzadılıb.

Fevral ayında onun sözçüsü cari səlahiyyət müddəti oktyabrda başa çatdıqda Stoltenberqin vəzifəsini tərk edəcəyini bildirib.

Stoltenberq ABŞ-ın keçmiş prezidenti Donald Tramp və avropalı müttəfiqləri arasında müdafiə xərcləri, 2021-ci ilin avqustunda NATO qüvvələrinin Əfqanıstandan çıxarılması və Moskvanın Ukraynaya müdaxiləsinə alyansın reaksiyasına nəzarətlə bağlı sərt transatlantik münasibətləri idarə etdiyinə görə geniş şəkildə tanınıb. Onun varisi ilə bağlı üstünlükləri böyük əhəmiyyət kəsb edir və Baydenin onunla məsləhətləşməsi gözlənilir.

Stoltenberqi kimin əvəz edəcəyindən asılı olmayaraq, həmin şəxs 31 ölkədə 1 milyard insanın təhlükəsizliyini qorumaq və artım kimi çətin sınaqlarla üzləşəcək. Növbəti lider hərbi baxımdan münaqişənin NATO üzvünün ərazisinə sızmasının qarşısını alır və bu, alyansın 5-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş kollektiv müdafiə prinsipini işə salır və potensial olaraq III Dünya Müharibəsinə səbəb olur.

Avropada Müttəfiq Qüvvələrin Ali Baş Komandanı ənənəvi olaraq ABŞ generalı olmalıdır, lakin nizamnaməsində bunu tələb edən heç bir şey olmasa da, NATO baş katibi vəzifəsini həmişə bir avropalı tutur.

Burada heç bir rəsmi proses yoxdur və bu vəzifəyə namizəd olanlar bunu elan etmir. Seçim konsensus yolu ilə əsasən sakit və qeyri-rəsmi diplomatik kanallar vasitəsilə əldə edilir.

Danimarkanın baş naziri Mette Frederiksen keçən bazar ertəsi Ağ Evdə Baydenlə görüşüb. O, öndə gedən namizəd kimi görünsə də, namizədliyi Şimali Avropa ölkəsindən üçüncü ardıcıl baş katib deməkdir.

Digər potensial maneə Danimarkanın uzun müddətdir üzv dövlətlər üçün müdafiə xərclərinin minimum 2%-lik tələbini yerinə yetirə bilməməsidir. Dekabr ayında onun hökuməti NATO-nun 2030-cu ilə qədər hədəfinə çatmaq üçün plan hazırlayıb və bu yaxınlarda Ukraynaya hərbi yardımı artırıb.

Böyük Britaniyanın Baş naziri Rişi Sunak Frederiksendən bir neçə gün sonra Vaşinqtona səfər edbi və bu, müdafiə naziri Ben Uolles üçün lobbiçilik də daxil olmaqla, gündəmdə geniş yer alıb.

Ukraynaya ABŞ-dan sonra hər hansı bir ölkədən daha çox hərbi yardım göstərən Britaniya nüfuz sahibidir. Ukraynaya ölümcül yardım göstərən ilk müdafiə nazirlərindən biri kimi Uolles alyans arasında yaxşı tanınır.

Estoniyanın baş naziri Kaya Kallas və onun litvalı həmkarı İnqrida Simonyte hər iki tələbə cavab verir. Bununla belə, bəzi müşahidəçilər hesab edirlər ki, Baltikyanı ölkələrdən birinin Rusiyaya qarşı adətən aqressiv olan Baltikyanı ölkələrdən birinin liderliyi Moskva tərəfindən provokasiya kimi qəbul edilə bilər.

Potensial namizədlər kimi Slovakiya Prezidenti Zuzana Kaputova və Avropa Komissiyasının Almaniyadan olan sədri Ursula fon der Leyen irəli sürülüb.

Kanada baş nazirinin müavini Kristia Friland da bura daxildir, baxmayaraq ki, onun Ukrayna irsi problem ola bilər.

Digər namizəd kimi Hollandiyanın baş naziri Mark Ruttenin adı çəkilir. Müttəfiqlərin həmişə Stoltenberqi səlahiyyət müddətini bir daha uzatmağa razı sala bilməsi ehtimalı var.

NATO-nun növbəti baş katibinin kim olacağı məsələsinin iyul ayında qrup liderlərinin Vilnüs görüşüi zaman həll olunacağı gözlənilir.

XS
SM
MD
LG