Yeni seçilmiş prezident Co Baydenin andiçmə mərasiminə bir neçə gün qalmış rəsmi şəxslər paytaxt Vaşinqtonda yükək təhülkəszilik tədbirləri görür. Keçən həftə prezident Donald Tramp tərəftarlarının Kapitoli binasına ölümcül hücumundan sonra bu təntənəli mərasimdə adətən toplaşan böyük izdiham olmayacaq.

Hüquq-mühafizə orqanları Vaşinqtonda və ölkənin bir neçə yerində daha çox şiddətlə müşaiyət olunacaq etirazların keçiriləcəyi barədə xəbərdarlıqlara baxmayaraq 20 yanvar tədbiri zamanı təhlükəsizliyi qoruyacaqlarına əmin olduqlarını bildirirlər.

Milli Qvardiya Bürosunun cümə axşamı verdiyi məlumata görə, hazırda təqribən 7000 əsgər artıq Vaşinqtona yerləşdirilib və daha 21.000 əsgərin də yerləşdirilməsi istiqamətində işlər aparılır.

Milli Qvardiya üzvləri yüzlərlə federal agent və yerli və əyalət polisləri tərəfindən dəstəklənəcək. Dörd il əvvəl Milli Qvardiya Trampın andiçmə mərasimi üçün təxminən 8000 əsgər göndərmişdi.

Gizli Xidmətin direktoru Ceyms Murray vitse-prezident Mayk Pensin keçirdiyi brifinqdə bildirib ki, "Təhlükəsizlik planlaşdımamıza çox güvənirik, lakin buna baxmayaraq həmişə ayıq-sayığıq və öyrəndiklərimizdən faydalanmağa çalışırıq".

Pens isə öz növbəsində Tramp administrasiyasının "nizamlı və etibarlı bir keçid üçün andiçmə mərasiminə sadiq olduğunu" bildirib. "Və Amerika xaqlı bundan daha çoxuna layiqdir" deyə o əlavə edib.

Mayk Pens andiçmə mərasiminə qatılmağı planlaşdırır. Lakin prezident Tramp xələflərinin inaqurasiyalarına qatılmayan çox az sayda prezidentlər sırasına qatılacaq.

Kapitolidəki qarışıqlıqdan sonrakı səkkiz gün ərzində Federal Təhqiqatlar Bürosu (FBI) onlarla şəxsi həbs edib və yaxın günlərdə daha çox həbslərin olunacağını söyləyib. FBI bu günə qədər baş verə biləcək cinayət ittihamları ilə əlaqədar təxminən 200 adamın şəxsiyyətini müəyyənləşdirib və baş prokuror vəzifəsini icra edən Ceffrey Rosen bildirir ki, ictimaiyyət tərəfindən 140 mindən çox gizli məlumat alınıb.

Baydenin andiçmə mərasimi bir çox qurum arasında təhlükəsizlik koordinasiyasını tələb edən milli əhəmiyyətli bir hadisə mənasını verən "milli xüsusi təhlükəsizlik tədbiri" olaraq təyin edilib. Gizli Xidmət bu yüksək səviyyəli təhlükəsizlik səylərinə rəhbərlik edir.

Bayden isə öz növbəsində təhlükəsizliyindən narahat olmadığını deyib. Bazar ertəsi jurnalistlərə verdiyi açıqlamada "andiçmənin açıq havada keçirilməsindən qorxmuram" deyib.

Kapitoli hücumundan sonra polis çərşənbə günündən başlayaraq Vaşinqtonun mərkəzi küçələrini hərəkətə bağlayıb.

Kapitoliyə gedən yollar qapadılıb, ərazi təhlükəsizlik baryerləri və divarlarla əhatələnib.

Murray Kapitoli ətrafında qurulan təhlükəsizlik səddinin perimetirinin çox geniş olduğunu və bunun bir neçə kilometr radiusda sədlərlə qorunduğunu bildirib.

Kapitoli binasının polis xidməti verdiyi açıqlamada bildirib ki, təhlükəsizlik səddlərini pozmağa cəhd göstərən istənilən şəxs "müvafiq qaydada güc tətbiq olunaraq həbs olunacaq".

Dünya liderləri çərşənbə günü Vaşqintonda azı dörd nəfərin ölümü, onlarla insanın həbsi ilə nəticələnən çaxnaşmanı şok, kədər və sarkazmla qarşılayıb. ABŞ Prezidenti Donald Trampın noyabr ayında keçirilən seçkidə rəqibi Co Baydenin qələbəsinə etirazlara çağırışının ardınca Trampın tərəfdarları Kapitoliya doğru yürüş ediblər. ABŞ məhkəmələri dəfələrlə Trampın seçkinin saxtalaşdırıldığına dair iddialarını rədd edib.

Avropalı müttəfiqlər çərşənbə günü ABŞ Kapitolisində baş verən zorakılıqları vahimə içərisində izləyiblər.

“Bu gün Vaşintonqda baş verənlər Amerika deyil,” Fransa Prezidenti Emmanuel Makron çərşənbə axşamı Twitter-də yerləşdirdiyi video mesajda bildirib.

“Bu demokratiya hücumçular və iğtişaşçılardan daha güclüdür,” Almaniya kansleri Angela Merkel deyib.

Britaniyanın baş naziri Boris Conson zorakılığı Twitter-də “biabırçı” adlandırıb. Onun daxili işlər naziri Prezident Donald Trampı günahlandırıb.

“Onun şərhləri birbaşa olaraq zorakılığa gətirib çıxardı və hələ ki, o, bu zorakılığı pisləməyib, bu isə tamamilə səhvdir,” Priti Patel bildirib.

NATO-nun baş katibi Yens Stoltenberq Twitter-də “Vaşinqtonda şok edici hadisələr baş verir. Bu demokratik seçkinin nəticəsinə hörmət göstərilməlidir,” deyə bildirib.

BMT-nin baş katibinin sözçüsü deyib ki, “siyasi liderlərin tərəfdarlarını zorakılıqdan uzaq durmağa ilham verməsi mühümdür.”

İsrailin lideri ölkəsinin baş müttəfiqinə dəstəyini ifadə edib.

“Amerika demokratiyası mənə hər zaman ilham verib, qanunsuzluq və zorakılıq amerikalılar və israillilərin əziz tutduğu dəyərlərə ziddir,” Benyamin Netanyahu bildirib.

Hindistanın baş naziri Narendra Modi Twitter-də yazıb ki, “Qanunsuz etirazların demokratik prosesi sarsıtmasına imkan verilməməlidir.”

Bu arada isə ABŞ-ın rəqibləri Vaşinqtona rişxənd edib. İran Prezidenti Həsən Ruhani cümə axşamı televiziyada yayımlanan çıxışında deyib ki, hadisələr “Qərb demokratiyasının nə qədər kövrək və populizmə həssas” olduğunu göstərib.

Venesuela bəyanatda Birləşmiş Ştatların “aqressiya siyasəti nəticəsində başqa ölkələrdə yaratdığı eyni vəziyyətdən əziyyət çəkir” deyə bildirib.

Çin isə hadisələri təhrif etməyə çalışıb.

“Birləşmiş Ştatlarda media yekdilliklə bunu qınayıb, zorakı insident olduğunu bildirib və quldurlar, ekstremistlər, canilər və rüsvayçılıq kimi sözlərdən istifadə edib. Bəs onlar Honq Konqdakı zorakı etirazçıları təsvir etmək üçün hansı sözlərdən istifadə edirdilər? Onlar bunun gözəl görüntü olduğunu deyirdilər və zorakı etirazçıların demokrat qəhrəmanlar olduğunu və Amerika xalqının onların yanında olduğunu bildirirdilər,” Çin Xarici işlər Nazirliyinin sözçüsü Hua Çunyinq deyib.

Moskvanın BMT-dəki səfirinin müavini Dmitri Polyanski zorakılıqları 2014-cü ildə Ukraynada baş verən inqilaba bənzədib və Twitter-də “Vaşinqtondan Maydan tərzində şəkillər gəlir” yazıb.

ABŞ müttəfiqləri demokratiyanın mərkəzində zorakılıqları izləyən bir çox amerikalının keçirdiyi ağır hissləri keçirirlər. Düşmənlər isə bu hadisələrdən bir fürsət kimi istifadə edirlər.

Ötən həftə ABŞ-ın Kapitoli binasına Donald Trampı dəstəkləyən ekstremistlərin basqın etməsi yeni seçilmiş Prezident Co Baydenin andiçmə mərasiminə qədər ölkənin hər yerində bir sıra potensial silahlı və zorakı etiraz nümayişlərinin başlanğıcı ola biləcəyi ilə bağlı narahatlıqlar artmaqdadır.

Bazar ertəsi Federal Təhqiqatlar Bürosunun Amerikanın Səsinə verdiyi məlumata görə, qrupların və ya şəxslərin planlaşdırılmış administrasiya dəyişikliyi ilə əlaqədar zorakılıq və ya cinayət fəaliyyətinə təşviq etmək istədiklərini göstərən dəlillər araşdırılır.

"Standart təcrübəmizdə xüsusi kəşfiyyat məhsulları haqqında şərh verməməyimizə baxmayaraq, FTB (FBI) dövlətimizə, yerli və federal hüquq mühafizə orqanlarımıza dəstək verir" deyə, büronun açıqlamasında qeyd olunur.

"Diqqətimiz dinc nümayişçilərə deyil, zorakılıq və mülklərin məhv edilməsi ilə özlərinin və digər vətəndaşların təhlükəsizliyini təhdid edənlərə yönəldilib" - deyə, bildirilib.

Əvvəlcə “ABC News” və “Yahoo News” tərəfindən əldə edilmiş FTB bülleteni, eyni zamanda 50 ştatda olduğu kimi Vaşinqtonda da mümkün zorakılığa dair xəbərdarlıq edir.

"FTB 16 yanvar tarixində paytaxt Vaşinqtona getmək niyyətində olan bir silahlı qrup haqqında məlumat alıb" - deyə, bülletendə qeyd olunub.

"Onlar Konqresin 25-ci düzəliş yolu ilə POTUS-u silməyə çalışacağı təqdirdə böyük bir qiyamın baş verəcəyi ilə bağlı xəbərdarlıq ediblər".

Bülletendə daha sonra xəbərdarlıq edilib ki, 20 yanvar andiçmə mərasimi baş tutana qədər Trampın vəzifəsindən uzaqlaşdırılması səyləri uğurla bitəcəyi təqdirdə, bir qrup dövlət, yerli və federal binalara basqın etməyə çağırış edib.

Xüsusi təhdidlərə şərh verilməsə də, digər dövlət qurumları təhlükəsizliyi gücləndirmək üçün addımlar atır.

DaxiliTəhlükəsizlik Nazirliyi (DHS) bazar ertəsi normal olaraq prezidentin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün tapşırılan ABŞ Gizli Xidmətinə inaququrasiya əməliyyatına bu çərşənbə günü planlaşdırıldığından altı gün əvvəl başlamağa göstəriş verib.

DHS dəyişikliyin səbəbi olaraq "ötən həftəki hadisələri və inkişaf edən təhlükəsizlik mənzərəsini" göstərib.

ABŞ-ı yeni seçilmiş prezidenti Co Baydenin 20 yanvar tarixində inaqurasiyasına hazırlıqların getdiyi vaxt Konqresin Donald Trampı ötən həftənin çərşənbə günü ABŞ Kapitoli binasına hücumda iddia edilən rolu ilə əlaqədar olaraq ikinci dəfə impiç edib-etməyəcəyi məsələsi diqqət mərkəzində qalır.

ABŞ-da Tramp tərəfdarlarının Kapitoli binasına beş nəfərin ölümü ilə nəticələnmiş hücumundan sonra müzakirələrin davam etdiyi bir vaxt qanunvericilər Donald Trampı kütləni qarışıqlıq yaratmağa təhrik etməkdə ittiham edərək, onun yenidən impiç edilib-edilməməsin nəzərdən keçirir. Spiker Nensi Pelosi deyib ki, bazar ertəsi Nümayəndələr Palatası Donald Tramp kabinetinə onu vəzifəsindən kənarlaşdırmaq üçün 25-ci düzəlişdən istifadə etmək çağırışına dair qətnamə təklif edir.

Tramp hücumdan əvvəl tərəftarları qarşısında çıxışında seçkilərin onlardan oğurlandığını iddia edərək, kütləni Kapitoli binasına doğru yürüyüşə səsləyib. Ötən həftənin cümə axşamı Ağ Evin mətbuat katibinin müavini açıqlama verərək, Trampın zorakılıqları qınadığını bildirmişdi.

Demokrat millət vəkili Alexandria Okasio-Kortez, Democrat ABC telekanalına müsahibəsində bildirir ki, "Mən bir neçə səbəbə görə impiçmentin təyin edilməsinin lazım olduğuna inanıram. Birincisi, əllbəttə ki, əsas prioritetimiz Donald Trampın ABŞ prezidenti vəzifəsindən uzaqlaşdırılmasını təmin etməkdir. Onunn vəzifəsində olduğu hər dəqiqə və hər saat təkcə ABŞ Konqresi üçün deyil, ölkə üçün açıq bir təhlükə təşkil edir".

Lakin burada əsas məsələ vaxtdır, çünki yanvarın 20-də prezident seçilmiş Co Baydenin inaqurasiyasından sonra Tramp Ağ Evi tərk edəcək. Bəzi Respublikaçı qanunvericilər impiçmentə qarşı çıxaraq, Baydenə yazdıqları məktubda Trampın vəzifəsindən getməyə günlər qalmış bu addımın "gərəksiz olacağını" bildiriblər. Qanunvericilər həmçinin digər variantları da müzakirə edir.

Respublikaçı millət vəkili Adam Kinzinqer düşünür ki, impiçment heçdə çıxış yolu deyil. "Mən səmimi olaraq düşünürəm ki, impiçment heç də ağıllı bir addım deyil. Çünki Donald Tramp yenə də qurban kimi görünəcək. Və düşünürəm ki, indiki məqamda Donald Tramp olduqca pis vəziyyətdədir. Bunu sözlə ifadə etmək olmur, doğrudurmu? O, kütləni qarışdırdı. Bu, Amerikanın qanunverici orqanına icraedici orqanı tərəfindən bir hücum idi, Amerika tarixinin ən pis günlərindən biri idi" deyə o ABC telekanalına müsahibəsində bildirib.

Eyni zamanda, Konstitusiyanın 25-ci düzəlişinin tətbiq edilməsi məsələsi də müzakirələr mövzusu olub. Bu düzəlişlə hazırki vitse-prezidentə prezidentin vəzifəsini davam etməyə uyğun olmadığı halda onun səlahiyyətlərini həyata keçirməsinə imkan verilir. Bu səbəblərə ölüm, vəzifədən azad edilmə, istefa və ya iş qabiliyyətinin itirilməsi daxildir.

2019-cu ilin dekabr ayında qanunvericilər Trampı vəzifəsindən sui-istifadə etdiyinə və Konqresə maneə törətdiyinə görə impiç olunmasına səs verdilər. Tramp Ukraynaya Baydenlə bağlı istintaq aparması üçün təzyiq göstərərək, səlahiyyətlərindən sui-istifadə etməkdə günahlandırılırdı. Lakin daha sonra o, ABŞ Senatındakı səsvermədə bəraət aldı. ABŞ tarixində heç bir prezident iki dəfə impiç olunmayıb.

Reuters/Ipsos-un keçirdiyi rəy sorğusunun nəticələrinə əsasən, amerikalıların 57 faizi Respublikaçı Prezident Donald Trampın bu həftə etiraz çağırışının ABŞ Kapitolisində ölümlə nəticələnən çaxnaşmaya səbəb olmasından sonra onun dərhal vəzifədən çıxarılmasını istəyir.

Lakin bu insanların əksəriyyətini Demokratlar təşkil edir, Respublikaçılar isə belə görünür ki, Trampın son günlərində vəzifəsini icra etməyə davam etməsinin tərəfdarıdır. Trampın vəzifə müddəti yanvarın 20-də başa çatır.

Cümə axşamı və cümə keçirilən milli rəy sorğusunun nəticəsi göstərir ki, noyabrda Trampa səs verən hər 10 nəfərdən yeddisi qanunvericilər Demokrat Co Baydenin qələbəsini setifikatlaşdırmaq üçün iclas keçirdiyi zaman Tramp tərəfdarlarının Kapitoliyə zorla daxil olmasına qarşı çıxır.

Sorğuda iştirak edənlərin təxminən 70 faizi Trampın çərşənbə günü baş verən hücumdan öncəki hərəkətlərinə rəğbət qazandırmadıqlarını bildiriblər. Tramp həmin günün əvvəlində mitinq zamanı minlərlə tərəfdarını Kapitoliyə doğru yürüş etməyə təşviq edib.

Həm Demokratlar həm də Respublikaçılar Kapitolidə bir zabit və dörd mülki şəxsin ölümü ilə nəticələnən qarışıqlığı qınayıb.

Nümayəndələr Palatasının Demokratları bazar ertəsi Trampa qarşı “yanlış davranış” ittihamları irəli sürməyi planlaşdırır ki, bu da onun ikinci dəfə impiç edilməsinə gətirib çıxara bilər. Bu barədə məsələ ilə yaxından tanış olan bir mənbə xəbər verib.

“Əgər Prezident vəzifəsini dərhal və könüllü şəkildə tərk etməsə, Konqres bu tədbiri görəcək,” Nümayəndələr Palatasının spikeri Nensi Pelosi açıqlamasında bildirib.

Trampın vəzifə dövründəki hər böyük məsələdə olduğu kimi bu məsələ ilə bağlı da düşüncələr siyasi partiyalar arasında dəyişir. Kapitolidəki zorakı qarşıdurmanı demək olar hər kəs qınasa da, Trampın vəzifədən çıxarılmasına əsasən Demokratlardan çağırış edir.

Trampın vəzifə müddəti bitmədən vəzifədən getməsini istədiyini söyləyən amerikalıların əksəriyyətini hər on Demokratdan doqquzu, hər on Respublikaçıdan isə yalnız ikisi təşkil edir.

Amerikalıların təxminən 30 faizi deyir ki, prezident ABŞ Konstitusiyasına 25-ci düzəliş altında vəzifədən kənarlaşdırılmalıdır. 25-ci düzəlişə əsasən, prezident rəsmi səlahiyyətlərini yerinə yetirə bilmədiyi təqdirdə vitse-prezident və kabinet üzvləri onu vəzifədən azad edə bilərlər.

İnsanların təxminən 14 faizi Konqresin Trampı impiç edib, vəzifədən çıxarmalı olduğunu, 13 faizi isə Trampın istefa etməli olduğunu söyləyib.

Noyabrın 3-də keçirilən seçkidə yeddi milyon səs fərqi ilə məğlub olan Tramp çərşənbə günü tərəfdarlarını Konqresə doğru yürüş etməyə çağırıb və “ölkəmizi heç vaxt zəifliklə geri almayacaqsınız” deyib.

Amerika xalqının kiçik bir hissəsi, 12 faizi, Kapitolidəki çaxnaşmada iştirak edən insanların hərəkətlərini dəstəklədiklərini bildiriblər.

Yetişkinlərin 79 faizi, o cümlədən Respublikaçıların və Tramp tərəfdarlarının üçdə ikisi hücumda iştirak edənləri “cinayətkar” və “axmaq” adlandırıblar. 9 faiz onları “narahat vətəndaş,” 5 faiz isə “vətənpərvər” olaraq görüb.

Reuters/Ipsos-un sorğusu ABŞ boyu onlayn və ingilis dilində keçirilib. Sorğuda 10005 amerikalı yetişkin, o cümlədən Trampa səs verən 339 nəfər iştirak edib.

Nəticələrin dəqiqliyini ölçən etibarlılıq intervalı 4 faizdir.

Sorğu ilə bağlı əlavə məlumat əldə etmək üçün https://tmsnrt.rs/3pYTiuD saytına daxil ola bilərsiniz.