Accessibility links

ABŞ Seçkiləri 2020

Seçkilərdə ABŞ-ın xarici siyasəti mövzusunun önəmi

Seçkilərdə ABŞ-ın xarici siyasət mövzusunun önəmi
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:41 0:00

Xarici siyasət məsələləri ABŞ-da prezidentliyə namizədlərin seçki kampaniyasının diqqət mərkəzində olmadı. Əsasən koronavirus pandemiyası və onun nəticəsi olaraq iqtisadi tənəzzül müzakirə olundu. Ancaq Prezident Donald Trampın Çin və Kubaya qarşı sərt mövqeyi ona 3 Noyabr seçkilərində qalib gəlməsi üçün lazım olan əsas dönüş vəziyyətlərində kömək edə bilər.

Cümə axşamı keçirilən son prezident debatı zamanı milli təhlükəsizlik təhdidləri yalnız qısaca danışıldı.

Şimali Koreyanın nüvə silahlarının davamlı inkişaf etdirilməsi ilə bağlı suala Prezident Donald Tramp lider Kim Çen İnə etdiyi diplomatik yardımı müdafiə etdi.

“Şimali Koreya ilə müharibədə vəziyyətində deyilik. Yaxşı münasibətimiz var. İnsanlar başa düşmürlər. Başqa ölkələrin liderləri ilə yaxşı münasibət qurmaq yaxşı bir şeydir” - deyə, Tramp bildirib.

Demokrat namizəd Co Bayden Trampın Amerikanın düşmənlərini cilovlaya bilmədiyini söylədiyi birtərəfli xarici siyasət yanaşmasını tənqid etdi.

“O, Şimali Koreyanı qanuniləşdirdi. Quldur, quldur olan yaxşı dostundan danışdı. Və necə yaxşı olduğumuzdan danışır. Və ABŞ ərazilərinə əvvəllər olduğundan daha asanlıqla çatmağı bacaran daha güclü raketlərə sahibdirlər” - deyə, Co Bayden qeyd edib.

Tramp administrasiyası xarici siyasətdəki uğurları arasında Şimali Koreyanın nüvə danışıqlarını yenidən başlatmasına, İsrail ilə bəzi qonşuları arasında münasibətlərin yaxşılaşdırılmasına, Əfqanıstandakı Taliban ilə sülh sazişi barədə danışıqlara, Suriyada İŞİD-i məğlub etməsinə istinad etdi – və bütün bunlar Amerika qüvvələrini xarici qarşıdurmalardan geri çəkdiyi və müttəfiqlərini ABŞ qoşunlarını xaricdə yerləşdirmək üçün xərclərin daha çox hissəsini ödəməyə razı saldığı vaxt baş verib.

Bayden Trampı ABŞ-ın qlobal liderlik rolundan geri çəkildiyi zaman İran, Rusiya və Çinə güclərini və təsirlərini genişləndirməsinə icazə verdiyi üçün günahlandırır.

Xüsusilə də Trampı Rusiyanın ABŞ əsgərlərini öldürmək üçün Talibana ödəniş etməsi barədə xəbərlərə görə Rusiya lideri Vladimir Putinlə qarşı-qarşıya durmaqdan imtina etdiyinə görə qınadı.

Müharibə dövrləri istisna, xarici siyasət ABŞ seçkilərində ümumiyyətlə böyük rol oynamır.

Ancaq bu il Trampın kommunist Kubaya tətbiq etdiyi sərt ticarət məhdudiyyətləri və Venesuelanın sosialist lideri Nikolas Maduronu devirmək səyləri Floridadaki Kuba Amerikalıları arasında dəstəyini artıra bilər.

"Trampın mövqeyi, anti-Kastro mövqeyi və Venesuelaya dair demokratik baxışı Trampa seçicilərin kiçik bir hissəsinin dəstəyi məsələsində kömək edir" - Rays Universitetinin siyasət üzrə professoru Mark Cons bildirib.

Trampın İsrailə verdiyi güclü dəstəyin 2016-cı ildə Trampın Demokratik rəqibi Hillari Klintona çox səs verən Floridadakı Yəhudi Amerikalıların Baydenə dəstəyini kəsib-kəsməyəcəyi aydın deyil.

Prezidentin haqsız ticarətə görə Çinə tətbiq etdiyi tariflər, Miçiqan və Pensilvaniya kimi sənaye ştatlarında işçi sinif seçiciləri arasında da dəstəyini artıra bilər.

Tramp bu əsas ştatları 2016-cı ildə qazanmışdı və bu il də qapalı yarışmanı qalib kimi bitirə bilər.

See all News Updates of the Day

ABŞ prezidentlərinin icra əmrləri və onların tarixçəsi

ABŞ prezidentlərinin icra əmrləri və onların tarixçəsi
please wait

No media source currently available

0:00 0:03:24 0:00

ABŞ prezidentləri icra əmrləri, bəyannamələr və ya memorandumlar verərək Konqres və qanunverici prosesdən ötərək tez-tez dövlət siyasətini dəyişir.

Tramp 2017-ci ilin yanvar ayında verdiyi sərəncamla terrorizm mərkəzləri olduğu dediyi əhalisinin əksəriyyəti müsəlman olan ölkələrdən mühacirəti müvəqqəti olaraq məhdudlaşdırmışdı. Bu addım geniş şəkildə tənqid olunaraq, tez bir zamanda məhkəmələr tərəfindən bloklanmış və bu, hüquqi qarşıdurmalara gətirib çıxarmışdı.

Bir müddət sonra mühacirət qadağası məhdud şəkildə qüvvədə qalsa da, onun yanvarın 20-də prezident vəzifəsinə and içəcək Co Bayden tərəfindən ləğv ediləcəyi güman edilir.

"Demək olar ki, istənilən sərəncam sonrakı sərəncamla ləğv edilə bilər. Ona görə də Co Baydenin icra sərəncamları ilə silahlanmış halda işinə başlayacağına əmin ola bilərik" - deyə, Amerika prezidentlik layihəsinin nümayəndəsi Con Vuli bildirib.

İlk prezident Corc Vaşinqton hökumət idarələrinə təlimat verərək, icra əmrləri adlandırılan ilk sərəncamı vermişdi.

Abraham Linkoln daha sonra Vətəndaş müharibəsi dövründə iki ayrı icra sərəncamından ibarət olan azadlıq bəyanatı ilə qulları azad etmişdi.

Franklin Ruzvelt bütün prezidentlərdən daha çox - 3700-dən çox icra əmri imzalamışdı.

Birtərəfli qaydada fəaliyyət səlahiyyəti Konstitusiyada göstərilməyib. Orada yalnız prezidentin icra hakimiyyətinə rəhbərlik etdiyi deyilir.

"Bunlar icraedici hakimiyyətin Konstitusiyada təsbit edilmiş geniş səlahiyyətlərinin təbii icra edilməsi olduğu üçün yaranıb" - deyə, Viskonsin universitetindən Kennet Mayer qeyd edib.

Franklin Ruzveltin daha sonra geniş tənqid olunan sərəncamlarından biri İkinci Dünya Müharibəsi dövründə yaponiyalı amerikalıların düşərgələrdə salınmasını nəzərdə tuturdu.

Tramp da həmçinikn mübahisəli siyasət dəyişikliklərini həyata keçirmək üçün icraçı səlahiyyətlərindən istifadə edib, Konqresi ötərək, iqlim razılaşması olan Paris Sazişindən çıxdı.

"Hakimiyyət bölgüsü, konstitusiyaya dair suallar indi hər gün manşetlərdədir" - deyə, Kim Vehle qeyd edib.

Tramp hakimiyyətə gəldiyi ilk ildə cənub sərhədində divarın inşasının sanksiyalaşdırılması da daxil olmaqla, 55 sərəncam verdi.

Bəzən hakimiyyətin qolları birlikdə işləyib. Ali Məhkəmə tarixi bir qərarla və Prezident Duayt Eyzenhauerin icraçı səlahiyyətləri vasitəsilə 1950-ci illərdə məktəblər inteqrasiya olunmuşdu.

Ancaq bəzən prezidentlər təkbaşına hərəkət edərək, hakimiyyətin digər qolları ilə qarşıdurmaya səbəb olurlar. Harri Truman Koreya müharibəsi dövründə poladtökmə zavodlarını milliləşdirdi.

“Bu, həqiqətən, müharibə şəraitində özəl sənayeni ələ keçirmə cəhdi idi. Məhkəmə bunun normal olmadığını bildirmişdi. Əlbəttə ki, bu, tamamilə fərqli bir məhkəmə idi" - deyə, Kim Vehle qeyd edib.

Tramp prezidentlik dövrünün son iki ayında səlahiyyətlərindən istifadə edərək hökumətdə iz buraxmaq üçün sadiq adamlarını əsas vəzifələrə təyin edib və hökumət fərmanları verib.

"Tramp administrasiyası tərəfindən müşahidə edəcəyimiz şeylərdən biri növbəti iki ay ərzində vəziyyəti möhkəmləndirmək üçün normativ sənədlər hazırlamaq olacaq ki, bu da ləngimələrə səbəb olacaq" - deyə, Amerika prezidentlik layihəsinin nümayəndəsi Con Vuli bildirib.

Baydenin kursu dəyişdirmək səylərini yavaşıdır, lakin dayandırmır.

ABŞ-da hakimiyyətin rəsmi keçidi prosesi başlayır

ABŞ-ın yeni seçilmiş prezidenti Co Bayden Delaver ştatının Vilmington şəhərində ABŞ Bələdiyyə Başçıları Konfransı ilə virtual görüşdə iştirak edir, 23 noyabr, 2020.

Birləşmiş Ştatların Ümumi Xidmətlər İdarəsi GSA (The General Services Administration) yeni prezident seçilmiş Co Baydenin noyabrın 3-də keçirilmiş seçkilərin "açıq qalibi" olduğunu müəyyən edib. Seçkilərdə məğlub olduğunu qəbul etməkdən imtina edən prezident Donald Tramp bazar ertəsi günü öz komandasına keçid dövründə əməkdaşlıq etməyi tapşırdığını bildirib, lakin mübarizəni davam etdirəcəyinə söz verib.

Bu addım Tramp administrasiyasının keçidi üçün zəmin hazırlayır və Baydenin yanvarın 20-də hakimiyyətə gəlməsi ilə əlaqədar olaraq planları federal qurumlarla koordinasiya etməsinə imkan yaradır.

GSA administratoru Emili Mörfi bu qərarı Trampın mühüm ştatlarda səsvermənin nəticələrini ləğv etmək cəhdlərinin uğursuzluqla nəticələnməsindən sonra verib.

Birləşmiş Ştatların Ümumi Xidmətlər İdarəsi GSA administratoru Emili Mörfi
Birləşmiş Ştatların Ümumi Xidmətlər İdarəsi GSA administratoru Emili Mörfi

"Mən qərarımı qanunlara və mövcud faktlara əsaslanaraq müstəqil şəkildə vermişəm. Mənə Ağ Evdə və ya GSA-da işləyənlər də daxil olmaqla icraedici orqanların heç bir rəsmisi tərəfindən qərarımın mahiyyəti və ya vaxtı baxımından birbaşa və ya dolayısı ilə təzyiq göstərilməyib" - deyə, Emili Mörfi Baydenə yazdığı məktubda bildirib.

Tramp məktubun ictimaiyyətə açıqlanmasından bir qədər sonra Twitter sosial şəbəkəsində yazıb: "İşimiz israrla davam edir, biz yaxşı mübarizəni davam etdirəcəyik və inanıram ki, qalib gələcəyik! Buna baxmayaraq, ölkəmizin mənafeyi naminə Emili və onun komandasının ilkin protokollarla əlaqədar lazım olanları işləri görməsini və komandama da eyni şeyi etməyi tövsiyə edirəm."

Təqaüdə çıxmağa hazırlaşan və dəfələrlə keçidin başlanmasına çağıran Tennessi senatoru Lamar Aleksander bazar ertəsi yeni açıqlama verərək, Trampın "ölkəni birinci yerə qoymalı" və Bayden administrasiyasının müvəffəq olmasına kömək etməli olduğunu bildirib.

Bundan əlavə, keçmiş Daxili Təhlükəsizlik naziri Tom Ridc, Mərkəzi Kəşfiyyat Agentliyinin keçmiş direktoru Maykl Hayden və keçmiş Milli Kəşfiyyat direktoru Con Neqroponte daxil olmaqla Respublikaçıların 100-dən çox keçmiş milli təhlükəsizlik nümayəndəsi açıqladıqları bəyanatda Trampın məğlub olduğunu qəbul etməkdən imtina etməsi və nizamlı keçid prosesinə imkan verməməsinin Amerikada demokratik prosesi üçün "ciddi təhlükə yaratdığını” bildirib. Məktubu imzalayan rəsmilər Tramp da daxil olmaqla dörd Respublikaçı prezidentin hakimiyyəti dövründə çalışıb.

Bu arada, ABŞ-da yeni seçilmiş prezidenti Co Baydenin çərşənbə axşamı Dövlət Departamentinə rəhbərlik etmək üçün keçmiş dövlət katibinin müavini Antoni Blinken də daxil olmaqla, Nazirlər Kabinetinin ilk üzvlərinin adlarını açıqlayacağı gözlənilir.

Co Bayden ənənəvi olaraq Respublikaçıları dəstəkləyən Corciya ştatının qalibi elan olundu

Co Bayden təxminən 30 ildir prezident seçkilərində yalnız Respublikaçıları dəstəkləyən cənub ştatı Corciyada qələbə çalıb.

Associated Press (AP) agentliyi Corciya ştatının rəsmiləri 5 milyona yaxın bülletenin əllə sayılmasından sonra keçmiş vitse prezident Co Baydenin təxminən 12 min səs çoxluğu ilə Donald Trampı məğlub edərək ştatda qalib gəldiyini və nəticədə 16 elektoral səsi əldə etdiyini açıqlayıb.

The AP Baydenin seçkiləri qazanmaq üçün tələb olunan minimum 270 elektoral səsi əldə etməsindən sonra Co Baydenin prezidentliyə seçildiyini elan etmişdi. Corciyadakı qələbə ilə Demokratların elektoral səsi 306-a qədər yüksəlmiş oldu.

Bülletenlərin əllə sayılması bu həftə sona çatıb. Baxmayaraq ki, əllə sayılma ştat qanunlarında yox idi, dövlət katibi Brad Raffensperger yeni ştat qanuna əsasən səslərin yenidən hesablanmasına qərar verib. Yeni qanunda səs vermə aparatlarının səsləri doğru hesabladığını təsdiq etmək üçün əllə yoxlanılmasının lazım olduğu bildirilir. İkinci hesablama zamanı təxmin bir neçə min bülletenin ilk dəfə sayılmadığı aşkarlansa da, bu səslər Baydenin qələbəsinə təsir edəcək qədər sayda olmayıb.

Tramp və müttəfiqləri heç bir sübut olmadan Corciya ştatında seçkilərin geniş şəkildə saxtakarlıqlaşdırıldığını iddia etməsindən sonra Raffensperger-in səsvermənin ədalətli və etibarlı olduğunu israr etməsi Respublikaçılar arasında qarşıdurmaya səbəb olub.

1992-ci ildə Bill Klintonun prezident seçkisini qazanmasından bəri Corciya ştatında heç bir Demokrat namizəd qalib gəlməmişdi.

Demokratların uzun sürən məğlubiyyətlərinə baxmayaraq, bir çox analitik Corciya ştatının 2020-ci il seçkilərində əsas mübarizə meydanı olacağını proqnozlaşdırdı. Buna səbəb isə ağ olmayan seçicilərin sayının artması ilə Respublikaçıların Atlanta ətrafındakı ərazilərdəki üstünlüyünün azalması olub.

Hazırki prezident Donald Tramp dörd il əvvəl Corciya ştatında kampaniya aparmadan belə rəqibi Hillari Klinton üzərində qələbə qazanmışdı. Lakin bu il Trampın ştatda hətta seçki günündən əvvəlki həftə sonu böyük təşviqat kampaniyası təşkil etməsi belə ona kömək olmadı.

Donald Tramp Kiber Təhlükəsizlik Departamentinin rəhbərini işindən kənarlaşdırıb

ABŞ-da seçkilərin başa çatmasından cəmi iki həftə sonra prezident Donald Tramp Twitter-də səsvermənin təmin edilməsi səylərinə rəhbərlik edən vəzifəli şəxsi işdən çıxardığını elan edib.

Tramp Kiber Təhlükəsizlik və İnfrastruktur Təhlükəsizliyi Agentliyinin direktoru Kristofer Krebsin 3 noyabr prezident seçkiləri zamanı əsasız olaraq “kütləvi uyğunsuzluqlar və saxtakarlıqlara” yol verdiyini iddia edərək seçki ilə əlaqədar “olduqca qeyri-dəqiq” bir açıqlama verdiyinə görə işindən kənarlaşdırdığını bildirib.

"Dərhal qüvvəyə minən qərarala Kristofer Krebs Kiber Təhlükəsizlik və İnfrastruktur Təhlükəsizliyi Agentliyinin direktoru vəzifəsindən kənarlaşdırıldı" - deyə, Trump əlavə edib.

Lakin digər tərəfən Krebs özünün yenicə təsdiqlənmiş twitter profilindən prezidentə cavab verib. "Şərəflə xidmət etdim" deyən Krebs bildirib ki, "Biz düzgün olanı etdik. Bu günü müdafiə edib, sabahı təmin etdik".

Seçkilərdə saxtakarlığı ilə bağlı iddialar və gərginlik aylardır davam edirdir. Tramp buaykı seçki ərəfəsində koronavirus pandemiyası səbəbindən poçt bülletenlərinin geniş istifadəsinə dittət çəkərək potensial saxtakarlıq barədə dəfələrlə həyəcan siqnalı verib.

Baxmayaraq ki, seçkilərdən iki gün sonra Trampın kampaniyası seçkilərdə saxtakarlıq və dələduzluq halları ilə əlaqədar olaraq artıq bir neçə məhkəmə iddası qaldırıb, seçkilərin kütləvi saxtalaşdırlıması və qanun pozuntularına yol verilməsi ilə əlaqədar dəlillər tapılmayıb.

Keçən cümə axşamı Kiber Təhlükəsizlik və İnfrastruktur Təhlükəsizliyi Agentliyi da daxil olmaqla, bir neçə federal və ştat rəsmilərindən ibarət bir koalisiya iddiaların əsassız olduğunu deyərək onları rədd edib.

Seçki İnfrastrukturu Hökümət Koordinasiya Şurasının (GCC) İcra Komitəsi və Seçki İnfrastrukturu Sektoru Koordinasiya Şurası açıqlama yayaraq bildirib ki, "3 noyabr seçkiləri Amerika tarixindəki ən etibarlı seçki olub". "Hər hansı bir səsvermə sistemində səslərin silindiyi və ya itirildiyi, səslərin dəyişdirildiyi və ya hər hansı bir şəkildə güzəştə gedilyinə dair heç bir dəlil yoxdur" - deyə, bəyanatda bildirilir.

Co Bayden özünün milli təhlükəsizlik üzrə müşavirləri ilə görüşür

ABŞ-da yeni prezident seçilmiş Co Bayden çərşənbə axşamı öz milli təhlükəsizlik müşavirləri ilə görüşüb. Lakin onların sırasında hökumətin kəşfiyyat təhlilçiləri olmayıb. Belə ki, Prezident Donald Tramp Demokratın prezidentliyə keçidini əngəlləməkdə davam edir.

Bayden heyətindəki keçid rəsmilərinin sözlərinə görə, Bayden və vitse-prezident seçilmiş Kamala Harris qlobal məsələləri öz diplomatik, kəşfiyyat və müdafiə ekspertləri ilə müzakirə ediblər.

Bir çox Respublikaçı qanunvericilər ötən günlərdə dövlət kəşfiyyat rəsmilərinin 20 yanvarda keçiriləcək andiçmə mərasimi ərəfəsində Baydenlə birifinqə qatılmasına çağırıblar, hərçənd ki, Tramp Baydenin proqnozlaşdırılan seçki qələbəsinin nəticələrini aradan qaldırmaq və ikinci dönəm hakimiyyətdə qalmaq üçün hüquqi müstəvidə etirazlarını davam etdirir.

Respublikaçı qanunvericilər bildirir ki, Baydenə ABŞ təhlükəsizliyinə hədələri təhlil edən prezidentin gündəlik kəşfiyyat məlumatlarının verilməsi Demokrat siyasətçinin hakimiyyəti ələ alması üçün önəmlidir.

Lakin Tramp dəfələrə seçkiləri udduğunu iddia edib və Baydenin qələbəsini tanımaqdan imtina edir. Səsvermənin nəticələri Baydenin 538 Elektoral Kollegiya səslərindən 270-dən çoxunu qazandığını göstərir ki, bu da seçki mexanizminə əsasən onu prezident seçkilərinin qalibi edir.

Ölkə boyu seçki rəsmiləri Amerkanın Səsinə və başqa ABŞ media orqanlarına bildiriblər ki, onlar seçki nəticələrinə təsir göstərməyəcək xırda qanunauyğunsuzluq insidentləri istisna olmaqla geniş miqyasda seçki saxtakarlıqları aşkar etməyiblər.

Baydenin özündə kəşfiyyat brifinqləri və çoxsaylı hökumət agentliklərinə çıxışı ehtiva edən rəsmi hakimiyyətə keçidə başlaması üçün Baş Xidmətlər Administrasiyası Baydenin seçkilərdə qələbə çaldığını sertifikatlaşdıran sənəd imzalamalıdır. Tramp həmin sənədin imzalanmasına mane olur.

Daha çox yüklə

XS
SM
MD
LG